Milgram Teoremi

Milgram deneyi, insanların otorite sahibi bir kişi veya kurumun isteklerine, kendi vicdani değerleriyle çelişmesine rağmen itaat etmeye ne ölçüde hazır olduklarını ölçme amacını güden bir deneyler dizisinin genel adı olarak bilinir.

Deney:

Deneyi gerçekleştiren Yale Üniversitesi psikologlarından Stanley Milgram’dır. Milgram, bu araştırmasını ilk olarak 1963’te Anormal ve Sosyal Psikoloji dergisindeki makalesiyle tanıtmış ve bulgularını 1974’te yayımladığı “Otoriteye İtaat: Deneysel” isimli kitabında daha derinlemesine incelemiştir.

Yale Üniversitesi’nde özel olarak hazırlanan bir bölümde gerçekleşen deneyde, katılımcılar gazete ilanı ile bulunmuştur. Katılımcılarda herhangi bir özellik aranmamıştı, 20-50 yaş arasından sıradan insanlardır. Sadece ilk deneyde katılımcıların hepsi erkeklerden seçilmiştir.

Katılımcılara deneyin ‘cezanın öğrenmedeki etkileri’ üzerine olduğu söylenmiş ve deney tamamlandıktan ancak belli bir süre sonra asıl amaç açıklanmıştır. Deney başlamadan önce, diğer bir katılımcının da var olduğu, aralarında kura ile bir ‘öğretmen’ ve bir ‘öğrenci’ seçileceği açıklanmıştır. Seçim kura ile,‘öğrenci’ ve ‘öğretmen’ yazan iki kağıdın katılımcıların seçimi ile yapılacaktır. Ancak ikinci katılımcı, deney grubunun elemanıdır ve her iki kağıtta da ‘öğretmen’ yazmaktadır. Dolayısıyla gerçek katılımcının öğretmen rolünde olması kaçınılmazdır. ‘Öğrenci’ ile ‘öğretmen’ birbirinin sesini duyabileceği ancak birbirini göremeyeceği farklı odalarda yer almıştır. Deneyin asıl amacında otoriter figürü temsil eden, özellikle sert ve disiplinli görünen deney gözlemcisi, deney boyunca katılımcının (öğretmenin) yanında kalmıştır. Deney başlamadan önce katılımcıya, öğrencinin çekeceği acıyı öngörebilmesi için 45 voltluk bir elektro şok uygulanmıştır.

Ceza: Elektroşok

Deney boyunca, öğretmen öğrenciye öğrenmesi için sözcükler listesini bildirir ve bu sözcükleri öğrenip öğrenmediğini sorarak kontrol eder, her yanlış cevapta ceza olarak öğretmen, öğrenciye, bağlı olduğu makine ile her seferinde artan miktarda elektroşok uygular. Gerçekte ise şok uygulanmıyordur. İşbirlikçi denek gerçek denekten ayrıldığı zaman, geçtiği odada elektroşok makinesine bütünleştirilmiş bir ses kayıt cihazını çalıştırıyordur, bu cihaz da her şok seviyesine karşılık önceden kaydedilmiş bir çığlık sesini çalmaktadır. Voltajın birkaç defa artırılmasından sonra (bu, genelde 150 volttur) aktör, kendisini yan odadaki katılımcıdan ayıran duvarı yumruklamaya başlar.

Devam Emri

Denek herhangi bir noktada deneyi durdurma isteğini ifade ettiği zaman kendisine sert gözlemci tarafından aşağıdaki sırayı takip eden sözlü uyarılarda bulunulmuştur:
1. Lütfen devam edin.
2. Deney için devam etmeniz gerekiyor.
3. Devam etmeniz kesinlikle çok önemli.
4. Başka seçeneğiniz yok, devam etmek “zorundasınız”.
Denek bu dört uyarıdan sonra bile hala durmak istediğini ifade ederse deney durduruluyor, tersi durumda ise deney ancak denek en yüksek şok olan 450 voltu 3 kere art arda uyguladıktan sonra durdurulmaktadır.

300 Volttan önce bırakan olmadı

Milgram’ın ilk deney dizisinde katılımcıların % 65’inin (40 katılımcıdan 26’sının) deneydeki en yüksek gerilim olan 450 voltu, her ne kadar epey huzursuzluk hissetmiş olsalar da, uyguladıkları görülmüştür. Hepsi deneyin bir noktasında durup deneyi sorgulamış, hatta bazıları kendilerine ödenen parayı geri vereceklerini söylemiştir. Katılımcılardan hiçbiri 300 volt seviyesinden önce şok uygulamaktan tereddütsüzce vazgeçmemiştir. Daha sonra bu deney, farklı etkenlerin araştırılması için, çeşitli değişikliklerle yenilenmiştir.

SIRADAN İNSAN YOK ETME MAKİNASININ PARÇASI OLABİLİYOR

Milgram deney sonuçlarını şöyle değerlendirdi; “Sadece görevlerini yapan, kendi başlarına vahşi işlere kalkışmayan sıradan insanlar, korkunç bir yok etme işleminin bir parçası olabilmekteler. Ek olarak, yaptıkları işin yıkıcı sonuçlarını apaçık görmelerine rağmen, temel ahlaki değerleriyle çelişen bu görevlerde pek az kişinin otoriteyi reddetme potansiyeli olduğu görüldü.”

DENEY VİDEOSU

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s